Bàn map là gì? Vật liệu, cấp chính xác và cách sử dụng

Bàn map (surface plate) là mặt phẳng chuẩn dùng làm cơ sở cho hầu hết các phép đo và kiểm tra trong cơ khí chính xác. Mọi phép đo độ phẳng, độ cao, độ song song hay vạch dấu đều cần một mặt phẳng tham chiếu đáng tin cậy, và đó chính là vai trò của bàn map. Bài viết này giải thích bàn map là gì, vật liệu, cấp chính xác và cách sử dụng, bảo quản đúng cách.

Bàn map là gì?

Bàn map là một tấm phẳng được gia công và mài rà đạt độ phẳng rất cao, dùng làm mặt phẳng chuẩn để đặt chi tiết và dụng cụ đo lên trên. Nhờ mặt phẳng ổn định này, người đo có thể gá đồng hồ so, thước đo cao hay dưỡng để kiểm tra chi tiết một cách chính xác và lặp lại được.

Bàn map được xem là chuẩn hình học nền tảng của xưởng và phòng đo lường, tương tự như vai trò của căn mẫu đối với chuẩn độ dài.

Vật liệu bàn map

Hiện nay bàn map đá granit được ưa chuộng trong đo lường chính xác nhờ độ ổn định cao và không bị ba via (gờ nhô lên) khi va chạm, giúp giữ độ phẳng lâu dài.

Cấp chính xác bàn map

Bàn map được phân cấp theo độ phẳng cho phép trên toàn bề mặt, thường theo tiêu chuẩn như DIN 876. Cấp càng cao thì sai lệch độ phẳng càng nhỏ:

• Cấp 0: độ chính xác cao nhất, dùng trong phòng đo lường và hiệu chuẩn.
• Cấp 1: dùng cho kiểm tra chính xác trong phòng kiểm soát chất lượng.
• Cấp 2: dùng trong xưởng sản xuất, vạch dấu và kiểm tra thông thường.
• Cấp 3: dùng cho công việc vạch dấu, lắp ráp yêu cầu thấp.

Khi chọn bàn map, cần căn cứ vào yêu cầu độ phẳng của công việc và kích thước chi tiết cần kiểm tra. Phòng hiệu chuẩn chọn cấp 0, xưởng gia công thường dùng cấp 1 hoặc 2.

Cách sử dụng bàn map

• Đặt bàn map trên chân đế vững chắc, cân bằng, tránh rung động và ánh nắng trực tiếp.
• Lau sạch bề mặt trước khi dùng, đảm bảo không có bụi, phoi hay dầu.
• Đặt chi tiết và dụng cụ nhẹ nhàng, dàn trải đều, tránh tập trung tải một điểm.
• Dùng kết hợp với đồng hồ so và đồ gá để kiểm tra độ phẳng, độ song song; dùng với thước đo cao để đo và vạch dấu chiều cao.
• Với bàn granit, dùng toàn bộ bề mặt luân phiên để mài mòn đều, tránh chỉ dùng một vùng.

Bảo quản và hiệu chuẩn bàn map

• Che phủ khi không sử dụng để tránh bụi và va chạm.
• Không đặt vật nặng hoặc gõ búa lên bàn map.
• Với bàn gang, bôi dầu chống gỉ định kỳ.
• Hiệu chuẩn độ phẳng định kỳ bằng phương pháp chuyên dụng để xác nhận bàn vẫn đạt cấp chính xác công bố, vì độ phẳng sẽ giảm theo thời gian sử dụng.

Kết luận

Bàn map là mặt phẳng chuẩn không thể thiếu cho đo lường và kiểm tra cơ khí. Chọn đúng vật liệu, đúng cấp chính xác và bảo quản đúng cách sẽ đảm bảo độ tin cậy cho mọi phép đo đặt trên nó. MEB cung cấp bàn map và dụng cụ kiểm phẳng granit, gang nhiều kích thước và cấp chính xác, kèm dịch vụ hiệu chuẩn đạt chuẩn VILAS 1230. Tham khảo thêm bài Căn mẫu là gì để hiểu trọn bộ chuẩn nền tảng trong đo lường.