Calip GO/NO-GO là gì? Nguyên lý, các loại và cách sử dụng dưỡng giới hạn

Khi cần kiểm tra nhanh hàng loạt chi tiết xem có đạt dung sai hay không mà không cần biết giá trị kích thước cụ thể, người ta dùng calip hay còn gọi là dưỡng giới hạn GO/NO-GO. Đây là công cụ kiểm tra theo nguyên tắc đạt hoặc không đạt, cực nhanh và không phụ thuộc kỹ năng đọc của người đo. Bài viết này giải thích calip là gì, nguyên lý GO/NO-GO, các loại calip và cách sử dụng.

Calip là gì?

Calip (dưỡng giới hạn) là dụng cụ kiểm tra có kích thước chế tạo sẵn tương ứng với giới hạn trên và giới hạn dưới của dung sai chi tiết. Thay vì đo ra con số, calip chỉ trả lời câu hỏi chi tiết có nằm trong dung sai hay không. Nhờ vậy, việc kiểm tra trở nên nhanh, nhất quán và phù hợp cho sản xuất hàng loạt.

Nguyên lý GO và NO-GO

Một bộ calip kiểm tra giới hạn gồm hai đầu:

• Đầu GO (lọt): chế tạo theo giới hạn vật liệu lớn nhất của chi tiết. Đầu GO phải lọt qua hoặc vào được chi tiết, chứng tỏ chi tiết không nhỏ hơn hoặc không lớn hơn mức cho phép.
• Đầu NO-GO (không lọt): chế tạo theo giới hạn vật liệu nhỏ nhất. Đầu NO-GO không được lọt qua, chứng tỏ chi tiết không vượt quá giới hạn còn lại.

Chi tiết đạt khi: đầu GO lọt và đầu NO-GO không lọt. Nếu GO không lọt hoặc NO-GO lọt, chi tiết bị loại. Nguyên tắc này áp dụng cho cả lỗ và trục, theo đúng tinh thần của hệ thống dung sai.

Các loại calip thường gặp

Ưu điểm và hạn chế của calip

Ưu điểm: kiểm tra rất nhanh, không cần đọc số nên giảm sai sót do người, phù hợp sản xuat hàng loạt và kiểm tra tại chuyền. Hạn chế: chỉ cho biết đạt hay không đạt, không cho biết giá trị thực và xu hướng sai lệch; mỗi calip chỉ dùng cho một kích thước và một mức dung sai; đầu GO bị mòn theo thời gian nên cần kiểm tra định kỳ.

Cách sử dụng và bảo quản calip

• Lau sạch calip và chi tiết trước khi kiểm tra, không dùng lực ép mạnh để tránh mòn và sai kết quả.
• Đầu GO nên lọt bằng trọng lượng bản thân hoặc lực nhẹ, không cố ấn.
• Bảo quản calip trong hộp, bôi dầu chống gỉ, tránh va đập làm sứt mẻ bề mặt đo.
• Hiệu chuẩn calip định kỳ bằng căn mẫu và vòng chuẩn để xác nhận kích thước vẫn đúng, vì đầu GO mòn dần sẽ làm lọt cả chi tiết không đạt.

Khi nào dùng calip, khi nào dùng dụng cụ đo?

Dùng calip khi cần kiểm tra nhanh hàng loạt chi tiết cùng kích thước tại chuyền sản xuất. Dùng panme, thước kẍp hay đồng hồ so khi cần biết giá trị thực, theo dõi xu hướng sai lệch, hoặc kiểm tra mẫu đại diện. Trong thực tế, hai phương pháp thường được dùng kết hợp.

Kết luận

Calip GO/NO-GO là giải pháp kiểm tra nhanh, khách quan cho sản xuất hàng loạt, dựa trên nguyên tắc đạt hoặc không đạt theo giới hạn dung sai. Để calip luôn đáng tin, cần hiệu chuẩn định kỳ. MEB cung cấp đa dạng calip và dưỡng kiểm ren, trục, lỗ chính hãng, kèm dịch vụ hiệu chuẩn đạt chuẩn VILAS 1230. Tham khảo thêm bài Dung sai là gì để hiểu cơ sở của giới hạn GO/NO-GO.