Hiệu chuẩn (calibration) là gì? Chu kỳ, quy trình và tiêu chuẩn ISO/IEC 17025

Hiệu chuẩn (calibration) là quá trình so sánh thiết bị đo với một chuẩn có độ chính xác cao hơn, đã được truy xuất nguồn gốc, để xác định sai lệch của thiết bị. Hiệu chuẩn không làm thiết bị đạt hay không đạt mà cho biết nó đang đo lệch bao nhiêu, giúp người dùng tin cậy kết quả đo hoặc điều chỉnh khi cần.

1. Hiệu chuẩn là gì

Hiệu chuẩn (tiếng Anh: calibration, thường gọi tắt là calib) là hoạt động thiết lập mối quan hệ giữa giá trị thiết bị đo hiển thị và giá trị thực của chuẩn đo lường. Kết quả hiệu chuẩn cho biết sai số của thiết bị tại từng điểm đo, kèm độ không đảm bảo đo. Nhờ đó, phòng QC và kỹ thuật biết thiết bị còn chính xác hay đã trôi khỏi dung sai cho phép.

2. Phân biệt hiệu chuẩn, kiểm định và hiệu chỉnh

Ba khái niệm này hay bị nhầm lẫn:

Nói ngắn gọn: hiệu chuẩn là đo xem lệch bao nhiêu, hiệu chỉnh là chỉnh lại cho đúng, kiểm định là thủ tục pháp lý bắt buộc với một số thiết bị.

3. Vì sao phải hiệu chuẩn thiết bị đo

• Thiết bị đo trôi theo thời gian do mài mòn, va đập, nhiệt độ nên cần kiểm tra lại độ chính xác.
• Đảm bảo kết quả đo tin cậy, tránh chấp nhận sản phẩm lỗi hoặc loại nhầm sản phẩm tốt.
• Là yêu cầu bắt buộc của các hệ thống quản lý chất lượng như ISO 9001, IATF 16949.
• Truy xuất nguồn gốc đo lường tới chuẩn quốc gia và quốc tế, tạo cơ sở pháp lý khi tranh chấp.

4. Chu kỳ hiệu chuẩn là bao lâu

Chu kỳ hiệu chuẩn phổ biến là 6 tháng hoặc 12 tháng một lần, nhưng không cố định. Chu kỳ tùy thuộc vào tần suất sử dụng, môi trường làm việc, độ chính xác yêu cầu và khuyến cáo của nhà sản xuất. Thiết bị dùng nhiều, trong môi trường khắc nghiệt hoặc đo chi tiết dung sai chặt thì nên hiệu chuẩn thường xuyên hơn.

5. ISO/IEC 17025 và VILAS là gì

ISO/IEC 17025 là tiêu chuẩn quốc tế quy định yêu cầu chung về năng lực của phòng thử nghiệm và hiệu chuẩn. Phòng đạt ISO/IEC 17025 chứng tỏ có đủ năng lực kỹ thuật, quy trình và thiết bị chuẩn để cho kết quả tin cậy, được thừa nhận rộng rãi.

VILAS là hệ thống công nhận phòng thí nghiệm, hiệu chuẩn của Việt Nam (do BoA, Văn phòng Công nhận Chất lượng, cấp). Một phòng mang mã VILAS nghĩa là đã được công nhận phù hợp ISO/IEC 17025 cho các phép hiệu chuẩn trong phạm vi công nhận. Chứng chỉ do phòng VILAS cấp được chấp nhận trong các hệ thống quản lý chất lượng.

6. Quy trình hiệu chuẩn cơ bản

• Tiếp nhận thiết bị, kiểm tra tình trạng bên ngoài.
• Ổn định thiết bị trong điều kiện môi trường chuẩn (nhiệt độ, độ ẩm).
• Đo so sánh với chuẩn tại nhiều điểm trong dải đo.
• Tính sai số và độ không đảm bảo đo.
• Lập và cấp giấy chứng nhận hiệu chuẩn, dán tem (nếu áp dụng).

7. Giấy chứng nhận hiệu chuẩn gồm những gì

Một giấy chứng nhận hiệu chuẩn đầy đủ thường có: thông tin thiết bị và khách hàng, chuẩn và phương pháp sử dụng, điều kiện môi trường, bảng kết quả đo kèm sai số và độ không đảm bảo đo, kết luận, ngày hiệu chuẩn và khuyến nghị chu kỳ tiếp theo. Với phòng VILAS, giấy chứng nhận có dấu công nhận tương ứng.

8. Dịch vụ hiệu chuẩn tại MEB

MEB có Trung tâm Đo lường với phòng hiệu chuẩn được công nhận VILAS 1230 theo ISO/IEC 17025, thực hiện hiệu chuẩn nhiều loại dụng cụ đo cơ khí như thước cặp, panme, đồng hồ so, dưỡng và nhiều thiết bị khác. Vui lòng liên hệ MEB để được tư vấn phạm vi hiệu chuẩn và báo giá phù hợp với thiết bị của bạn.

Câu hỏi thường gặp về hiệu chuẩn